Maciej Chałapuk

Jeżeli netbook jest urządzeniem służącym do przeglądania internetu, to najlepszym systemem operacyjnym na netbooka jest Linux. Do programów uruchamianych na takim komputerze należą: przeglądarka, klient poczty, komunikator i procesor tekstu. Po co więc wydawać pieniądze na Windowsa, skoro możemy mieć za darmo dużo lżejszy i bardziej stabilny system z pakietem biurowym?… W ten weekend miałem okazję instalować system Debian Squeeze na Asus Eee PC 1201N. Poniżej przedstawiam instrukcję instalacji.

W akapitach: Konfiguracja grafiki, Karta Wi-Fi, Dysk twardy, Wstrzymanie; instrukcja dotyczy konkretnego modelu netbooka i może być zupełnie nieprzydatna dla innych modeli. Pozostałe akapity można potraktować jak instrukcję dotyczącą każdego netbooka.

Spis treści

1. Przygotowanie USB
2. Bootowanie
3. Instalacja
4. Uruchomienie
5. Połączenie sieciowe
6. Repozytoria
7. Tryb graficzny
8. Konfiguracja grafiki
9. Czcionki
10. Gnome Terminal
11. Edytor Vim
12. Karta Wi-Fi
13. Dysk twardy
14. Wstrzymanie
15. Literatura

1. Przygotowanie USB

W netbooku nie ma napędu płytowego, a więc system operacyjny trzeba zainstalować z dysku USB. Aby utworzyć taki dysk potrzebujemy działającego komputera z Linuksem oraz pendrive o pojemności 500MB. Przygotowanie USB instalacyjnego może okazać się problematyczne dla początkującego Linuksowca. W takim przypadku warto poprosić znajomego brodatego Geeka o pomoc Otwieramy terminal i logujemy się jako root.

su root

Pobieramy program rozruchowy ze strony Debiana.

cd /root
wget http://ftp.nl.debian.org/debian/dists/squeeze/main/installer-i386/current/images/hd-media/boot.img.gz

Podłączamy dysk USB do komputera z Linuksem. Po chwili powinien się automatycznie zamontować. Jeżeli otworzyły się jakiekolwiek okna, zamykamy je i przechodzimy spowrotem do terminala.

Przed nagraniem musimy poznać systemowe oznaczenie podłączonego pendrivea.

mount

Ostatnia pozycja oznacza nasz dysk USB. U mnie jest to /dev/sdc1. Jeżeli mamy inne oznaczenie, to we wszystkich poniższych komendach trzeba zamienić /dev/sdc1 na to oznaczenie.

Program rozruchowy jest w postaci obrazu dysku i nie można go nagrać poprzez zwykłe kopiowanie. Należy najpierw odmontować dysk, a następnie nagrać obraz za pomocą programu zcat. Trzeba uważać, aby nie nagrać obrazu na partycję (np /dev/sdc1), tylko na cały dysk (/dev/sdc).

umount /dev/sdc1
zcat boot.img.gz > /dev/sdc

Dysk startowy został już utworzony. Teraz czas na nagranie instalatora. Pobieramy go ze strony Debiana, montujemy utworzony dysk startowy i kopiujemy na niego instalator.

wget http://ftp.acc.umu.se/cdimage/release/6.0.2.1/i386/iso-cd/debian-6.0.2.1-i386-netinst.iso
mount /dev/sdc /mnt
cp debian-6.0.2.1-i386-netinst.iso /mnt
umount /mnt

2. Bootowanie

Netbook powinien być zasilany z sieci. Przed uruchomieniem, podłączamy do niego pendrive. Wchodzimy do BIOSu wciskając F2. W menu Boot>Boot Device Priority ustawiamy dysk USB na pierwszą pozycję. Wychodzimy zachowując zmiany.

3. Instalacja

Nie opiszę dokładnie każdego etapu instalacji. Jest prosta. Wymaga jedynie podstawowej wiedzy na temat komputera. Poniżej zamieszczam kilka wskazówek.

Wyszukiwanie ISO instalacyjnego może się nie udać za pierwszym razem. Nie należy ponawiać. Po wybraniu opcji Nie, trzeba wybrać Wyszukiwanie ISO Instalacyjnego.

Automatyczna konfiguracja sieci nie powinna się udać (nie podłączamy kabla sieciowego). Można z tego miejsca przeskoczyć do kroku Wykryj Dyski.

Podczas partycjonowania, należy wybrać opcję Ręcznie tylko wtedy, gdy oprócz Debiana, będziemy chcieli zainstalować (lub mamy już zainstalowany) na netbooku dodatkowy system. Jeżeli Debian jest jedynym systemem można wybrać opcję Z przewodnikiem.

Przy wyborze pakietów należy zaznaczyć serwer SSH i system podstawowy.

4. Uruchomienie

Pierwszy start systemu zakończy się na logowaniu w trybie tekstowym. Logujemy się na utworzone podczas instalacji konto root.

5. Połączenie sieciowe

Aby kontynuować instalację potrzebujemy połączenia internetowego. Podłączamy kabel sieciowy do gniazda w netbooku i wpisujemy:

ifconfig eth0 up
dhclient eth0

Jeżeli otrzymamy adres IP, to przechodzimy do kroku Repozytoria. W przeciwnym wypadku należy upewnić się, że serwer DHCP akceptuje adres MAC naszej karty sieciowej.

Aby wyświetlić adres MAC wpisujemy:

ifconfig eth0

Aby zmienić adres MAC wpisujemy:

ifconfig eth0 down
ifconfig eth0 hw ether NO-WY-AD-RE-SM-AC
ifconfig eth0 up

Po zmianie konfiguracji karty lub serwera DHCP należy ponownie uruchomić skrypt dhclient:

dhclient eth0

6. Repozytoria

Ustawiamy źródła oprogramowania dla dystrybucji Squeeze.

cat > /etc/apt/sources.list <<EOF
deb http://ftp.pl.debian.org/debian/ squeeze main non-free contrib
deb-src http://ftp.pl.debian.org/debian/ squeeze main non-free contrib
deb http://security.debian.org/ squeeze/updates main contrib non-free
deb-src http://security.debian.org/ squeeze/updates main contrib non-free
deb http://www.debian-multimedia.org squeeze main non-free
deb-src http://www.debian-multimedia.org squeeze main non-free
deb http://deb.opera.com/opera/ stable non-free
EOF

Aktualizujemy listę dostępnych pakietów oprogramowania.

aptitude update

Aktualizujemy zainstalowane do tej pory pakiety.

aptitude upgrade

Restartujemy komputer.

reboot

7. Tryb graficzny

Instalujemy programy: tryb graficzny (Gnome), pakiet biurowy (OpenOffice), przeglądarki (Iceweasel [Firefox w innej skórce], Opera), klienta poczty (Icedove), komunikator (Pidgin), klienta FTP (gFTP), program graficzny (Gimp), edytor tekstowy (Vim), Javę, Flasha i Acrobat Readera.

aptitude install gnome openoffice.org iceweasel opera icedove pidgin gftp gimp vim-gnome sun-java6-jdk sun-java6-source sun-java6-plugin flashplugin-nonfree acroread

Aby uruchomić tryb graficzny należy ponownie zrestartować komputer. Lepiej jednak przed restartem zainstalować sterowniki karty graficznej (opisane w następnym punkcie).

8. Konfiguracja grafiki

Instalujemy sterowniki karty graficznej NVIDIA.

aptitude install nvidia-kernel-`uname -r` nvidia-settings nvidia-vdpau-driver nvidia-xconfig

Może wystąpić systuacja, w której sterowniki się nie zainstalują z powodu konfiliktów z innymi pakietami. Wtedy należy spróbować zainstalować je za pomocą programu module-assistant.

aptitude install module-assistant
m-a a-i nvidia-kernel-common
m-a a-i nvidia-kernel-dkms
m-a a-i nvidia-glx
m-a a-i nvidia-settings
m-a a-i vdpau-driver

Po instalacji sterowników należy wygenerować plik konfiguracyjny serwera X.

nvidia-xconfig -o /etc/X11/xorg.conf

Restartujemy komputer.

reboot

Powinien uruchomić się menedżer logowania trybu graficznego GDM.

Po zalogowaniu możemy zmienić ustawienia karty graficznej. Program konfiguracyjny uruchamiamy z poziomu głównego menu System>Administracja>NVIDIA X Server Settings. Warto ustawić rozdzielczość 1366×768 i głębie kolorów 24bit.

9. Czcionki

Na dwunasto-calowym ekranie netbooka czcionki są bardzo małe. Aby je powiększyć klikamy w menu głównym System>Preferencje>Wygląd>Czcionki>Szczegóły. Rozdzielczość w punktach na cal przestawiamy z 98 na 120. Wygładzanie przestawiamy na pikselowe, a hinting na pełny.

Duże czcionki oznaczają większe okna. Może się zdarzyć, że okno nie zmieści się w całości na ekranie i dostęp do ważnych przycisków będzie zablokowany. Rozwiązaniem tego problemu jest przesunięcie okna metodą Drag&Drop. Wciskając przycisk Alt można złapać okno w dowolnym miejscu.

10. Gnome Terminal

Większość czynności administracyjnych wykonujemy w trybie tekstowym za pomocą terminala. Można go uruchomić z menu głównego Programy>Akcesoria>Terminal. Aby przejść do konfiguracji klikamy Edycja>Preferencje profilu. W zakładce Kolory możemy wybrać kolor tła i czcionki. Polecam wbudowany schemat zielone na czarnym. W zakładce Tło można ustawić przezroczystość, jednak może to ograniczyć widoczność. W zakładce Przewijanie warto zwiększyć bufor przewijania. Ja ustawiam na 4096 wierszy.

Praca z terminalem bywa kłopotliwa dla świeżo-nawróconych linuksowców. Dwie główne przeszkody to uciążliwe wpisywanie komend i ścieżek do pliku, oraz brak obsługi wklejania tekstu poprzez kombinację Ctrl+V. Pierwszy problem znika, gdy zaczniemy używać auto-uzupełniania poprzez wciskanie tabulatora podczas pisania. Drugie utrudnienie można łatwo obejść poprzez wykorzystanie schowka myszki. Samo zaznaczenie dowolnego tekstu powoduje skopiowanie go w myszce, a wciśnięcie środkowego klawisza (scroll) skutkuje wklejeniem tekstu.

Większość instrukcji z tego tutoriala wystarczy skopiować i wkleić do terminala za pomocą schowka myszki.

11. Edytor Vim

Vim jest najlepszym edytorem plików w trybie tekstowym. Doskonale nadaje się do wykonywania czynności administracyjnych. Początkowo sterowanie może wydać się mało intuicyjne, jednak po przełamaniu pierwszych lodów znacząco zwiększa efektywność pracy.

Vim potrafi pokolorować składnię każdego formatu pliku konfiguracyjnego i prawie każdego języka programowania. W Debianie kolorowanie syntaktyczne jest domyślnie wyłączone. Aby je uruchamiamy terminal i logujemy się jako root.

su root

A następnie dodajemy wpis do pliku /etc/vim/vimrc.

echo syntax on >> /etc/vim/vimrc

Aby zobaczyć, czy się udało, można otworzyć plik, który właśnie zmodyfikowaliśmy.

vim /etc/vim/vimrc

Polecam tutorial edytora Vim na stronie http://vim.cba.pl/.

12. Karta Wi-Fi

Dystrybucja testowa Debiana jest aktualizowana co tydzień i bardzo możliwe, że w przyszłości będzie wszystko w porządku, jednak na dzień dzisiejszy w repozytorium nie ma dobrego sterownika do karty Realtek 8191SE. Rozwiązaniem tego problemu jest samodzielna kompilacja i instalacja sterownika.

Uruchamiamy terminal i logujemy się na konto root.

su root

Do kompilacji będą potrzebne pliki nagłówkowe jądra i pakiet build-essential. Przyda się także pakiet wireless-tools.

aptitude install linux-headers-`uname -r` build-essential wireless-tools

Sterownik należy pobrać ze strony launchpadlibrarian.

cd /root
mkdir realtek
cd realtek
wget http://launchpadlibrarian.net/33927923/rtl8192se_linux_2.6.0010.1012.2009.tar.gz

Rozpakowujemy ściągnięte archiwum.

tar -xvzf rtl8192se_linux_2.6.0010.1012.2009.tar.gz
cd rtl8192se_linux_2.6.0010.1012.2009

Kompilujemy (może potrwać pare minut).

make

Instalujemy.

make install

Zainstalowany moduł jądra systemu nazywa się r8192se_pci. Uruchamiamy go.

modprobe r8192se_pci

Jeżeli jesteśmy w pobliżu access pointu, w tym momencie powinny ukazać się dostępne sieci bezprzewodowe w applecie network-managera na górnym pasku gnome-a po prawej stronie.

Dla pewności możemy sprawdzić czy pojawił się interfejs wifi.

iwconfig

Aby moduł był ładowany podczas uruchamiania systemu należy dodać wpis do pliku /etc/modules.

echo r8192se_pci >> /etc/modules

13. Dysk twardy

Głośne cykanie dysku twardego jest spowodowane nadgorliwym oszczędzaniem energii Debiana. Chwilowa nieaktywność powoduje przesuwanie igły magnetycznej na obszar bezpieczny (nie zawierający danych), a dysk przestaje się kręcić. Skutkuje to nie tylko denerwującym dźwiękiem, ale też dużym opóźnieniem dostępu do dysku.

Aby temu zaradzić logujemy się jako root i otwieramy plik konfiguracyjny programu hdparm.

su root
vim /etc/default/hdparm

i zmieniany go aby wyglądał następująco:

harddisks="/dev/sda"
hdparm_opts="-B 254 -S60"
RAID_WORKAROUND=no

Wprowadzamy zmiany w życie wywołując skrypt startowy hdparm.

/etc/init.d/hdparm restart

Dysk powinien od teraz pracować bezdźwięcznie, a temperatura urządzenia powinna się znacząco zmniejszyć. U mnie spadła z 41 do 35 stopni.

Skrypt startowy hdparm, jak sama nazwa wskazuje, jest wywoływany przy starcie systemu, a więc dysk będzie konfigurowany automatycznie przy każdym uruchomieniu. Inaczej sprawa wygląda przy wznowieniu pracy po hibernacji lub wstrzymaniu. Aby zapewnić poprawną konfigurację dysku w tych sytuacjach, trzeba utworzyć skrypt w katalogu /etc/pm/sleep.d. Do terminala wklejamy poniższy kod i zatwierdzamy wciskając Enter.

cat > /etc/pm/sleep.d/00_hdparm <<EOF
# /etc/pm/sleep.d/00_hdparm
case "\$1" in
  hibernate|suspend)
    #do nothing
  ;;
  thaw|resume)
    /etc/init.d/hdparm restart
    ;;
  *) exit \$NA
    ;;
esac
EOF
chmod +x /etc/pm/sleep.d/00_hdparm

Cykanie dysku powinno występować jedynie podczas startu systemu, wstrzymaniu i wznowieniu.

14. Wstrzymanie

Zamknięcie netbooka powoduje jego wstrzymanie. Bez zamykania można to zrobić za pomocą głównego menu System>Wyłącz komputer…>Wstrzymaj. W podstawowej konfiguracji wstrzymanie działa tylko za pierwszym razem od momentu uruchomieniu komputera. Aby temu zaradzić przed wstrzymaniem trzeba wyłączyć sterownik USB, po wstrzymaniu spowrotem włączyć. Można także wpisać sterownik karty wi-fi, aby mieć pewność, że poprawnie połączy się z internetem po wznowieniu pracy netbooka.

W terminalu jako root wpisujemy:

echo SUSPEND_MODULES="usbcore r8192_pci" > /etc/pm/config.d/modules

Gotowe.

15. Literatura

• Kurs Linux
• Kurs Bash
• Tutorial Vim